روانشناسی استرس: پدیده گوزن در نور چراغ

روانشناسی استرس: پدیده گوزن در نور چراغ

گوزن در نور چراغ

 

اگر تا به حال برایتان پیش آمده که با نزدیک شدن به یک موقعیت استرس آور (مصاحبه کاری، امتحان، پروژه مهم و …) قدرت تفکر و تصمیم گیریتان را از دست داده اید و به اصطلاح “خشکتان زده”، با پدیده گوزن در نور چراغ مواجه شده اید.

تصور کنید گوزنی در هنگام شب، در حال عبور از یک خیابان تاریک است. چشمهای گوزن به تاریکی شب عادت کرده اند که ناگهان نور چراغهای یک اتومبیل در حال نزدیک شدن به او می تابد.
در این موقعیت گوزن تا مدتی قادر به دیدن چیزی نیست و در نتیجه خیره و بدون حرکت باقی می ماند و به نوعی فلج می شود؛ حتی در صورتی که اتومبیل به او برسد و در صورت بی توجهی راننده با او تصادف کند!

 

راه حل چیست؟

برای غلبه بر این “فلج ذهنی”، یک راه حل بسیار ساده و موثر استفاده از تکنیک تکرار جملات مثبت و انگیزه بخش است.

مثلا، تکرار جملات “من از پس این مصاحبه بر می آیم. من بهترین انتخاب برای آن شغل هستم”، یا “من قدرت لازم برای عبور از این موقعیت سخت را دارم”.

 

در مقاله ای که در ژورنال علمی PLOS One به چاپ رسیده، مطالعه انجام شده بر روی ۷۳ داوطلب نشان داده که “تکرارهای انگیزشی” توانستند میزان استرس داوطلبان را در مواجهه با موقعیت های دشوار کاهش و کارایی آنها را افزایش دهند.

 

نتیجه گیری:

با نزدیک شدن به هر موقعیت سخت یا دلهره آور، توانایی های خود در مواجهه با آن موضوع را  درقالب جملات کوتاه و مثبت به خود یادآوری کنید.

اهمیتی ندارد که فکر می کنید واقعا این توانایی ها را دارید یا خیر! تکرار مداوم باعث می شود ذهن ناخودآگاه شما این موارد را به عنوان یک واقعیت بپذیرد.

در نوشتن چنین جملاتی، خلاق و ضمنا آسان گیر باشید. فقط تلاش کنید کوتاه، مثبت و موثر باشند!

حداقل دو بار در روز و در صورت امکان با صدای بلند، این جملات را تکرار کنید.

 

استفاده از این مطب با ذکر منبع و لینک این وبلاگ (آرش فیروزبخش) بلامانع است.

گرافیک استفاده شده در تصویر از Freepik.com و rawpixel.com

منابع انگلیسی استفاده شده در تهیه این مطلب:

The Deer-in-Headlights Phenomenon
Self-Affirmation Improves Problem-Solving under Stress

 

ماه کامل و اتفاقات عجیب

ماه کامل و اتفاقات عجیب

مبحث علمی و روانشناسی

ماه کامل

 

ارتباط ماه کامل و اتفاقات عجیب (مبحث علمی و روانشناسی). قرن هاست که انسان، ماه کامل رو مسئول بسیاری از اتفاقات عجیب میدونه.

مثلا، در قرون وسطی، معتقد بودند که ماه کامل انسان رو به گرگ نما تبدیل میکنه، یا در قرن هفدهم باور عمومی این بود که میتونه باعث بروز صرع یا ایجاد تب بشه.

این اعتقادات حتی روی ادبیات هم تاثیر گذاشتن و در زبان انگلیسی کلمه ماه زده (Lunatic) معادل دیوانه هست.

این روزها دیگه چنین اعتقاداتی وجود نداره، ولی انسان هنوز هم ماه رو در مورد خیلی از مسائل مقصر می دونه. ولی آیا چنین چیزی ریشه در واقعیت داره؟

 

در بسیاری از فرهنگ های غربی، خیلی از پزشکان و پرستاران حاضرند قسم بخورند که ماه کامل باعث افزایش حوادث، از قبیل تصادفات رانندگی، در نتیجه بالا رفتن تعداد افراد پذیرش شده در بیمارستان ها میشه؛ طوری که وقتی بیمارستان شلوغ میشه میگن: حتما امشب ماه کامله!

با وجودی که بیش از ۳۰ تحقیق در مورد ارتباط ماه کامل با افزایش حوادث مختلف انجام شده و همشون وجود چنین ارتباطی رو رد کردند، ولی طبق آمار، در آمریکا از هر ۱۰ فرد شاغل در کادر درمانی، ۷ نفرشون معتقدن چنین ارتباطی وجود داره!

واقعا داستان چیه؟ آیا این افراد دروغ میگن؟

 

این افراد دروغ نمیگن، بلکه دارن در دام یک اشتباه ذهنی بسیار رایج به اسم ارتباط خیالی یا ارتباط توهمی (Illusory Correlation) می افتند.

ارتباط خیالی وقتی به وجود میاد که ما به اشتباه یک موضوع رو در ذهنمون پررنگ می کنیم و همه جزئیات دیگه رو نادیده می گیریم.

مثال: وقتی دارید از ونیز بازدید می کنید، یک رستوران دار باهاتون به سردی برخورد می کنه، بعد وقتی نوبت به تور قایق سواریتون میرسه و ۲ دقیقه دیر به محل می رسید، می بینید که از قایقران خبری نیست، و نهایتا وقتی که دارید با هتل تسویه حساب می کنید، هتل دار باهاتون متکبرانه و بدون رعایت مشتری مداری برخورد میکنه. در نتیجه، وقتی به سفر ونیز فکر می کنید، با خودتون خواهید گفت: ونیزی ها خودخواه، متکبر و بی ادبن!

در صورتی که فراموش کردید که به چند تا رستوران و کافه رفتید که غذای خوب و برخورد محترمانه ای هم داشتن، و یا خانمی که در روز رسیدن شما مسئول پذیرش هتل بود، و یا دختری که هر روز صبحانه رو سرو می کرد، خیلی هم گرم و خوش برخورد بودن و سعی کردن کمکتون کنن تا در شهر تجربه بهتری داشته باشید.

 

اینجاست که علم میتونه کمک کنه که این رفتار مغز رو بهتر درک کنیم. صدها مطالعه و تحقیق روانشناسی ثابت کردن: ما اهمیت اتفاقاتی رو که می تونیم به راحتی به یاد بیاریم، خیلی پررنگ تر از اهمیت چیزهایی می دونیم که نمیتونیم به راحتی به یاد بیاریم. یعنی هرچقدر به یاد آوردن موضوعی راحت تر باشه، ما ناخودآگاه فکر می کنیم که اهمیت بیشتری داشته.

 

می تونیم این موضوع را با کمک یک جدول ساده بهتر توضیح بدیم:

 

جدول ارتباط ماه با حوادث

ارتباط ماه با حوادث

 

حالت ۱: ماه کامل و بیمارستان شلوغ. این یک اتفاق کاملا به یاد ماندنی خواهد بود و در ذهنمون با اهمیت بیشتری ثبت میشه، چون به یاد آوردنش بسیار راحته.

حالت ۲: ماه کامل، ولی بیمارستان در حالت عادیه. این در واقع یک (غیر اتفاق) هست و به همین خاطر اصلا در یاد ما نمیمونه. در واقع ما نمیتونیم چیزی رو که اتفاق نیفتاده، به خاطر بسپریم!

حالت ۳: ماه کامل نیست، ولی بیمارستان شلوغه. این هم چون دارای یک ویژگی منحصر به فرد نیست، به عنوان (یک روز شلوغ کاری) در نظر گرفته میشه و به راحتی از یاد میره.

حالت ۴: ماه کامل نیست، و بیمارستان هم شلوغ نیست. این حالت هم از یاد میره چون هیچ موضوع مهم و قابل توجهی در جزئیاتش وجود نداره.

 

به کمک جدول قبلی متوجه می شیم که از همه حالت های موجود، فقط حالت ۱ شرایطی رو داشته که به روشنی در ذهن ثبت بشه.

در نتیجه اگر چندین بار تکرار بشه، با وجودی که تعداد تکرارهاش بیش از ۳ حالت دیگه و به ویژه حالت ۲ نبوده، ولی از اون به بعد باور بر این خواهد بود که ماه کامل باعث افزایش حوادث و شلوغی بیمارستان میشه.

 

مثال های دیگه ای از ارتباط خیالی:

  • بیل گیتس و مارک زاکربرگ از دانشگاه اومدن بیرون و کمپانی های بیلیون دلاری تاسیس کردن. این موضوع باعث میشه خیلی ها فکر کنند بین بیرون اومدن از دانشگاه و موفقیت ارتباط وجود داره، بدون اینکه داستان میلیون ها آدم دیگه ای رو بدونن که از دانشگاه اومدن بیرون و نتونستن به موفقیت برسن.
  • از فردی با یک قومیت یا ملیت خاص، یک رفتار ناخوشآیند می بینید و با خودتون فکر می کنید همه …. ها اینطوری هستند. در حالی که ۹۹% باقیمانده افراد اون قومیت یا ملیت رو که چنین رفتاری ندارند، نادیده می گیرید.

 

چطور در دام ارتباط خیالی نیفتیم؟ می تونید جدولی مشابه جدول معرفی شده درست کنید و سعی کنید همه حالت های موجود در مورد یک موضوع و ارتباطشون با شرایط مختلف رو بنویسید.

ضمنا، آگاهی به اینکه چنین اشتباه رایج ذهنی وجود داره، باعث میشه بعضی وقتها در مورد صحت یک فکر خودتون، دوباره فکر کنید!

 

اگر این مطلب براتون جالب بود، می تونید من رو در اینستاگرام دنبال کنید. کلیه پست های جدید و مهم من در وب سایتم www.Arash.me هم قرار می گیرند.

 

این مطلب ترجمه و اقتباسی هست از مقاله Illusory Correlation از وب سایت JamesClear.com

 

گرافیک ماه از سایت freepik.com